Ograniczenia PFAS w opakowaniach do żywności obowiązują od 12 sierpnia 2026 r.: od tego dnia Art. 5 rozporządzenia PPWR (UE) 2025/40 nie pozwala wprowadzać do obrotu opakowań przeznaczonych do kontaktu z żywnością, w których stężenie PFAS osiąga lub przekracza progi graniczne. W polskiej dyskusji temat wraca głównie jako historia „o pudełkach po frytkach". W praktyce zmiana jest znacznie szersza – ograniczenie obejmuje wszystkie opakowania przeznaczone do kontaktu z żywnością, a najmocniej dotyka jednorazowych opakowań barierowych z papieru i kartonu – m.in. pudełek, owijek, torebek tłuszczoodpornych, tacek i kubków. Naszym zdaniem – z perspektywy producenta opakowań zwrotnych – najczystszą odpowiedzią dla warstwy transportowej nie jest nowa powłoka, lecz sztywny pojemnik z HDPE/PP, który bariery z PFAS nigdy nie potrzebował.

Kluczowe wnioski

  • Art. 5 ust. 5 PPWR od 12 sierpnia 2026 r. nie pozwala wprowadzać do obrotu opakowań przeznaczonych do kontaktu z żywnością, w których PFAS osiągają lub przekraczają progi: 25 ppb dla pojedynczej substancji i 250 ppb dla sumy PFAS (ukierunkowana analiza PFAS, bez form polimerowych) oraz 50 ppm dla PFAS łącznie z polimerowymi.
  • Nie ma okresu przejściowego: opakowanie wyprodukowane przed sierpniem 2026 r., ale przekraczające limit, również nie może trafić na rynek.
  • Ograniczenie obejmuje wszystkie opakowania przeznaczone do kontaktu z żywnością; w praktyce dotyka przede wszystkim jednorazowych opakowań barierowych – papieru i kartonu tłuszczo- oraz wodoodpornego, m.in. pudełek, owijek, torebek, tacek i kubków. PFAS bywają też niezamierzone, np. wniesione z makulatury.
  • Ciężar dowodu leży po stronie podmiotu wprowadzającego opakowanie do obrotu: dokumentacja techniczna wg załącznika VII PPWR, a gdy fluor całkowity przekracza 50 mg/kg – dostawca substancji na wniosek wytwórcy lub importera opakowania dokumentuje, jaka część przypada na PFAS.

  • Nasza teza: sztywne opakowania zwrotne z HDPE/PP dają barierę tłuszczo- i wodoodporną samą strukturą materiału, bez powłok PFAS – a ograniczenia PFAS i cele ponownego użycia z Art. 29 pchają logistykę w tę samą stronę.

     

Co dokładnie ogranicza Art. 5 – i od kiedy

PPWR to rozporządzenie, a nie dyrektywa – obowiązuje wprost, bez krajowej transpozycji, w tym samym brzmieniu w całej UE od 12 sierpnia 2026 r. Tego samego dnia uchylona została dotychczasowa dyrektywa opakowaniowa 94/62/WE (Art. 70). Ograniczenie PFAS zapisano w Art. 5 ust. 5: dotyczy opakowań przeznaczonych do kontaktu z żywnością, a definicja opakowania (Art. 3) obejmuje również opakowania serwisowe napełniane w punkcie sprzedaży – na przykład jednorazowe kubki na napoje na wynos.

Rozporządzenie ustala trzy progi, których osiągnięcie lub przekroczenie zamyka drogę na rynek: 25 ppb dla pojedynczej PFAS i 250 ppb dla sumy PFAS w ukierunkowanej analizie PFAS (bez form polimerowych) oraz 50 ppm dla PFAS liczonych łącznie z polimerowymi. Sama definicja PFAS jest szeroka: to substancja zawierająca co najmniej jeden w pełni fluorowany atom węgla grupy metylowej (CF3-) lub metylenowej (-CF2-), z określonymi wyjątkami strukturalnymi – tak stanowi Art. 5 ust. 5. Dla oceny zgodności przepis nie rozróżnia PFAS dodanych celowo i niezamierzonych ani formy, w jakiej występują – liczą się niezależnie od tego, czy są składnikiem materiału, powłoką czy dodatkiem. Liczy się wynik pomiaru, nie intencja: powyżej progów opakowanie nie może zostać wprowadzone do obrotu, poniżej – pozostaje dopuszczone.

 

Gdzie PFAS siedzą w opakowaniach: pudełka, papier, tacki

PFAS, czyli per- i polifluorowane substancje alkilowe, są cenione za odporność na tłuszcz, wilgoć i temperaturę. W opakowaniach do żywności pełniły funkcję bariery – najczęściej w jednorazowych wyrobach z papieru i kartonu: papierze tłuszczoodpornym, pudełkach na dania ciepłe i tłuste, owijkach i torebkach, tackach, opakowaniach do kuchenki mikrofalowej oraz kubkach jednorazowych. Pudełka, papier i tacki z tytułu tego artykułu to pierwsi adresaci zmiany, bo to w nich powłoka barierowa pracowała najczęściej.

Drugie, łatwe do przeoczenia źródło to PFAS niezamierzone. Makulatura i włókna z recyklingu mogą wnosić PFAS nawet tam, gdzie nikt nie dodał ich celowo – a ponieważ przepis nie rozróżnia źródła, takie opakowanie również podlega ocenie wobec progów. W praktyce gorących punktów trzeba więc szukać nie tylko w specyfikacji powłok, lecz także w surowcu wtórnym. Sztywne tworzywa konstrukcyjne (HDPE/PP) to odrębny przypadek – barierę daje tu sam materiał, do czego wracamy niżej.

 

„Bez okresu przejściowego": zapasy i dokumentacja

Dla planowania najważniejszy jest jeden szczegół: rozporządzenie nie przewiduje okresu przejściowego dla zapasów. Opakowanie wyprodukowane przed sierpniem 2026 r., ale przekraczające limit, także nie może zostać wprowadzone do obrotu. Zakup „na zapas" niczego tu nie rozwiązuje.

Ciężar wykazania zgodności spoczywa na podmiocie wprowadzającym opakowanie do obrotu. Wytwórca lub importer opakowania musi mieć dokumentację techniczną według załącznika VII PPWR, a logika badań jest w praktyce dwustopniowa: najpierw przesiew fluoru całkowitego – jeżeli przekracza on 50 mg/kg, dostawca substancji lub materiału dostarcza na wniosek dowód, jaka część fluoru przypada na PFAS – oraz ukierunkowana analiza PFAS wobec progów 25 i 250 ppb. Dla działu zakupów i QA przekłada się to na konkretne pytania do dostawców: czy badają fluor całkowity i wykonują ukierunkowaną analizę PFAS, czy wystawią deklarację zgodności i raporty z badań oraz których SKU dotyczy ryzyko.

 

Papier czy tworzywo: dlaczego sztywne opakowania zwrotne nie potrzebują PFAS

Tu dochodzi do głosu perspektywa producenta, a nie tylko czytelnika rozporządzenia. W jednorazowym opakowaniu z papieru lub kartonu odporność na tłuszcz i wilgoć trzeba „dorobić" – historycznie bywała to powłoka, czasem fluorochemiczna, czyli właśnie PFAS. Sztywny pojemnik z HDPE lub PP działa inaczej: jest nieabsorbujący i zmywalny, a barierę tłuszczo- i wodoodporną zapewnia sama struktura tworzywa, bez powłoki fluorowej. Pojemniki wielokrotnego użytku projektujemy od 1985 r. i ta właściwość polietylenu oraz polipropylenu od początku jest fundamentem naszych rozwiązań dla żywności – to natura materiału, a nie zabieg pod konkretny przepis.

Dlatego tam, gdzie opakowanie pełni funkcję transportową i logistyczną – skrzynki, tacki i pojemniki, w których towar krąży między zakładem, magazynem a punktem sprzedaży – przejście na sztywne opakowanie zwrotne omija pytanie o PFAS u źródła, a jednocześnie odpowiada na cele ponownego użycia z Art. 29 PPWR: 40% opakowań transportowych w ponownym użyciu od 2030 r., dążenie do 70% w 2040 r., a w pętlach kontrolowanych między zakładami – pełna zwrotność w ramach systemu ponownego użycia. Nie twierdzimy przy tym, że pojemnik zwrotny zastąpi każde jednorazowe pudełko czy tackę w bezpośrednim serwowaniu – tam odpowiedzią są powłoki bez PFAS lub naczynia wielokrotnego użytku. Rozróżnienie warstwy transportowej i bezpośredniego kontaktu serwingowego jest tu kluczowe.

Uczciwie zaznaczamy też ramę ekonomiczną: przejście na opakowania zwrotne to decyzja inwestycyjna, a nie zakup „raz na zawsze". Na koszt całkowity składają się między innymi zakup floty, mycie, logistyka zwrotna i wymiana zużytych pojemników, a rachunek opłacalności ma charakter kierunkowy – zależy od tras i rotacji. W tym artykule zostajemy przy regulacji i materiale; rachunek TCO prowadzimy osobno – także w kalkulatorze kosztu PPWR w naszym Centrum PPWR.

 

PFAS to nie wszystko: substancje potencjalnie niebezpieczne i recyklat

Art. 5 nie kończy się na PFAS. Ust. 4 ustala twardy limit dla metali ciężkich: suma stężeń ołowiu, kadmu, rtęci i chromu sześciowartościowego w opakowaniu lub jego częściach składowych nie może przekraczać 100 mg/kg. Ten limit obejmuje wszystkie opakowania, nie tylko te przeznaczone do kontaktu z żywnością, i obowiązuje niezależnie od progów PFAS. W praktyce problem wychodzi najczęściej przy barwnikach, pigmentach i komponentach metalowych. Ust. 1 każe ograniczać do minimum substancje potencjalnie niebezpieczne w opakowaniach, Komisja – wspierana przez ECHA – ma do 31 grudnia 2026 r. przedstawić sprawozdanie o ich obecności w opakowaniach, a do 12 sierpnia 2030 r. oceni samo ograniczenie PFAS pod kątem zmiany lub rozszerzenia. Drugi wątek to recyklat: minimalne udziały materiału z recyklingu w opakowaniach z tworzyw (Art. 7) zaczynają obowiązywać od 1 stycznia 2030 r., a surowiec wtórny może wnosić PFAS – zgodność z progami trzeba więc utrzymać również przy rosnącym udziale recyklatu. Trzeci to znakowanie: opakowania zawierające substancje potencjalnie niebezpieczne będą znakowane znormalizowanymi, otwartymi technologiami cyfrowymi od 12 sierpnia 2028 r. lub 24 miesiące po przyjęciu aktu wykonawczego, jeśli nastąpi to później (Art. 12 ust. 1). Kierunek jest jeden: chemia opakowania przechodzi spod deklaracji pod udokumentowany nadzór.

 

Co zrobić teraz: plan dla zakupów i QA

Nie trzeba czekać na polską ustawę okołounijną – rozporządzenie już działa. Sześć kroków na 2026 r.:

  1. Zinwentaryzuj „gorące punkty" PFAS. Wskaż jednorazowe opakowania barierowe (papier i karton tłuszczo- oraz wodoodporny: pudełka, owijki, tacki, kubki) i osobno materiały z makulatury (ryzyko PFAS niezamierzonych).
  2. Zażądaj dokumentacji zgodności z Art. 5. Poproś o deklaracje zgodności i raporty z badań; zapytaj, czy dostawca bada fluor całkowity i wykonuje ukierunkowaną analizę PFAS.
  3. Ustal logikę badań. Przesiew fluoru całkowitego (powyżej 50 mg/kg – dostawca dokumentuje na wniosek udział PFAS), do tego ukierunkowana analiza PFAS wobec progów 25 i 250 ppb.
  4. Oceń alternatywy. Powłoki bez PFAS tam, gdzie potrzebny jest jednorazowy kontakt serwingowy; sztywne opakowania zwrotne tam, gdzie pracuje warstwa transportowa i logistyczna. Sprawdź, czy alternatywa nie pogarsza recyklowalności.
  5. Pilnuj recyklatu. Rosnący udział materiału z recyklingu (Art. 7) ani makulatura nie mogą podnieść PFAS ponad próg.
  6. Zbuduj „pakiet dowodowy". Deklaracje zgodności, raporty z badań, zakres metody i granica oznaczalności przy progach – zanim zażąda ich nadzór rynku lub klient.

Szerszy obraz rozporządzenia znajdziesz w przewodniku PPWR – co rozporządzenie oznacza dla polskich firm. O tym, jak ograniczenia PFAS łączą się z HACCP i ponownym użyciem w całym zakładzie spożywczym, piszemy w artykule branża spożywcza i PPWR. Rozwiązania dla zakładów zebraliśmy na stronie opakowania dla przetwórstwa żywności, a całość kampanii – w Centrum PPWR.

 

FAQ

Czym są PFAS i dlaczego stosowano je w opakowaniach do żywności? PFAS to liczna grupa per- i polifluorowanych substancji, cenionych za odporność na tłuszcz, wilgoć i temperaturę. W opakowaniach do żywności pełniły funkcję bariery – głównie w jednorazowych wyrobach z papieru i kartonu: papierze tłuszczoodpornym, pudełkach, owijkach, tackach i kubkach.

Od kiedy i jakie opakowania obejmuje ograniczenie PFAS? Od 12 sierpnia 2026 r., na mocy Art. 5 ust. 5 PPWR (UE) 2025/40. Dotyczy opakowań przeznaczonych do kontaktu z żywnością – w tym serwisowych, napełnianych w punkcie sprzedaży (np. kubki na wynos) – z progami 25 ppb (pojedyncza PFAS), 250 ppb (suma PFAS) i 50 ppm (PFAS łącznie z polimerowymi).

Czy ograniczenie dotyczy też zapasów wyprodukowanych przed sierpniem 2026 r.? Tak. Rozporządzenie nie przewiduje okresu przejściowego – opakowanie przekraczające limit nie może być wprowadzone do obrotu niezależnie od daty produkcji.

Jak udowodnić zgodność i czego żądać od dostawcy? Wytwórca lub importer opakowania musi mieć dokumentację techniczną (załącznik VII PPWR). Od dostawcy warto żądać deklaracji zgodności i raportów z badań oraz pytać, czy bada fluor całkowity i wykonuje ukierunkowaną analizę PFAS.

Czy plastikowe pojemniki zawierają PFAS? Sztywne pojemniki z HDPE/PP nie potrzebują powłok fluorowych – barierę tłuszczo- i wodoodporną daje sama struktura materiału. Zgodność zawsze potwierdza dokumentacja do kontaktu z żywnością i deklaracja zgodności.

Czy PFAS mogą znaleźć się w opakowaniu przypadkiem? Tak – np. z makulatury lub surowca z recyklingu. PPWR nie rozróżnia PFAS dodanych celowo i niezamierzonych; liczy się wynik wobec progów.